ንውጥን ጸዓት ብለይቲ ድቃስ ዝገብር ነገር እንሆ፡ ንፋስ ምንፋስ ኣቋሪጹ ጸሓይ ምስ ዓረበት፡ ኩሉ ሰብ ግን ገና ንኤሌክትሪክ መካይኑ ቻርጅ ብምግባርን መቀየሪ ኣየር ምስ ዝሰርሕን እንታይ ይኸውን? ድሕሪ ሕጂ ግምታዊ ጸገም ኣይኮነን። ሃገራት ናብ ዕላማታት ተሓዳሲ ጸዓት ኣበርቲዐን ኣብ ዝደፍኣሉ ዘለዋ እዋን፡ ርእስና ኣንቢርና ናብ ሓደ ርኡይን ብዘገርም መንገዲ ዝተሓላለኸን ክውንነት ንጎዪ ኣለና-ንፋስን ጸሓያዊ ጸዓትን ኣብ ዝሰርሓሉ እዋን ፍሉያት እዮም፡ ግን ከኣ ብሓቂ ኣብ ዘድልየካ እዋን ብዘዕብድ መንገዲ ዘይቃደዉ እዮም።
ዓቢ መኽዘን ጸዓት ጠለብ ክሕዝ ይኽእል ድዩ ኣይክእልን ዝብል ሓጺር መልሲ፡ ብቴክኒካዊ መዳይ እወ፡ ግን ክሳብ ሕጂ ንዕኡ ድሉዋት ኣይኮንናን። ኣብኡ ንምብጻሕ ዝወስድ መንገዲ ድማ ካብቲ መብዛሕትኦም ሰነዳት ፖሊሲ ክእመን ዝፈትውዎ ንላዕሊ ዕግርግር ዝመልኦ እዩ።
ስለምንታይ እዚ ካብቲ እትሓስቦ ንላዕሊ ኣገዳሲ እዩ።
መብዛሕትኦም ሰባት ሶላር ፓነላት ብለይቲ ከምዘይሰርሕ ይርድኡ እዮም። እቲ ውሑድ ርኡይ ዝኾነ ግን እቲ ተለዋዋጢነት ክሳብ ክንደይ ዱር ክኸውን ከም ዝኽእል እዩ። ብዛዕባ ሰሙናት-ሓድሓደ ግዜ ኣዋርሕ-ኣብ መላእ ሃገር ዝፍጠር ንፋስ ናብ ክፋል ዓቕሙ ክወርድ ዝኽእል እየ ዝዛረብ ዘለኹ። ቅዲ ኩነታት ኣየር ብዛዕባ ድሌታት ጸዓትና ኣይግድሶን እዩ፣ ታሪኻዊ መረዳእታታት ድማ እዞም ምሕንባስ ክሳብ ክንደይ ክጸንሑ ከምዝኽእሉ ገለ ቅሩብ ዘይምቹእ ሓቅታት የርኢ።
ኩነታት ብሪጣንያ ነዚ ፍጹም ዘርኢ እዩ። ኣብ 2050 ጽሩይ ዜሮ ክገብሩ ቃል ኣትዮም ኣለዉ፡ እዚ ማለት ድማ ሰፊሕ መጠን ተርባይናት ንፋስን ሶላር ፋርምን ክህሉ እዩ። ግን ዋላ’ውን ብክልሰ-ሓሳብ ነታ ሃገር ክልተ ዕጽፊ ሓይሊ ንምሃብ እኹል ተሓዳሲ ዓቕሚ እንተትሃንጽ፡ ገና ወለዶ ዝጎደለሉ እዋናት ምሃለወካ። እቲ ክፍተት እውን ንእሽቶ ኣይኮነን። ንሕና ንዛረብ ዘለና ጸዓት ኣብ ዝኾነ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ስራሕ ዘሎ ነገር-ካብቲ ኩለን ናይ ብሪጣንያ ብፓምፕ ዝሰርሓ መሳለጥያታት ሃይድሮ ተደሚረን ክህብኦ ዝኽእላ ብግምት ሽሕ ዕጽፊ ዝዛይድ ሚዛን ምኽዛን ከምዘድሊ ኢና ንዛረብ ዘለና። እዚ ናይ ምጽሓፍ ጌጋ ኣይኮነን።
ስለዚ ንዓቢ ደረጃ ምኽዛን ጸዓት እንታይ ዓይነት ኣማራጺታት ኣለዉ?
ኣብዚ እዩ ነገራት መሳጢ ዝኾኑሉ፣ ምኽንያቱ ሓደ ስሕበት ዘለዎ ፍታሕ የለን። ዝተፈላለዩ ቴክኖሎጂታት መኽዘን ኣብ ዝተፈላለየ ነገራት ይበልጹ፣ ንገለ ሰዓታት ጸዓት ንምኽዛን ዝሰርሕ ድማ ምስቲ ንወቕታዊ መኽዘን ዘድልየካ ኣይመስልን እዩ።
ባትሪታትኩሉ ኣርእስታት ረኸብ፣ ብግቡእ ምኽንያት ድማ-ብቕልጡፍ ይመሓየሹን ንሓጺር-ግዜ መኽዘን ብብሉጽ መንገዲ ይሰርሑን ኣለዉ። እቲ ዝሕዝ ግን እንሆ፡ ባትሪታት ንመዓልታት ወይ ሰሙናት ዝዋግኡ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ናይ ሓደ ህዝቢ ንምዕቃብ ክትዓቢ ከለኻ ክቡራት እዮም። እቲ ቁጠባ በቃ ገና ንዓቢ ደረጃ ምኽዛን ጸዓት ኪኖ ምናልባት 4-6 ሰዓታት ምትሕብባር ኣይሰርሕን እዩ። ነቲ ምጉርፋጥ ንምልስላስ ብሉጻት እዮም፣ ንኽልተ ሰሙን ዝጸንሕ ትሑት ንፋስ ንምድልዳል ብሉጻት ኣይኮኑን።
ብፓምፕ ዝስራሕ ሃይድሮእቲ ናይ ቀደም ዘተኣማምን-ማይ ፓምፕ ልዕሊ ዓቐን ኤሌክትሪክ ምስ ዝህልወካ ዓቐብ እዩ፣ ሓይሊ ኣብ ዘድልየካ እዋን ብተርባይናት ተመሊሱ ንታሕቲ ይጎዪ። ይሰርሕ፡ ዝተረጋገጸ እዩ፡ ብተዛማዲ ድማ ውጽኢታዊ እዩ። እቲ ጸገም? ጂኦግራፊ። ምቹእ ዓይነት መሬት ምስ ምቹእ ዕቋር ማይ የድልየካ፣ መብዛሕትኡ ጽቡቕ ቦታታት ድማ ድሮ ተወሰደ እዩ። ሓደስቲ ብፓምፕ ዝግበሩ ፕሮጀክትታት ሃይድሮ ምህናጽ ኩሉ ዓይነት ከባብያውን ውጥንን ዕንቅፋታት የጋጥም።
መኽዘን ዝተጸቕጠ ኣየርsounds clever-ትርፊ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ተጠቒምካ ኣየር ናብ ትሕቲ መሬት ዝርከብ በዓትታት ምጽቃጥ፡ ድሕሪኡ ድሒሩ ተርባይናት ንምዝዋር ምፍናው። ብሓቂ ግን ብንግዲ ተበጊሱ ኣይፈልጥን። እቲ ናይ ዙርያ-መገሻ ብቕዓት ዓቢ ኣይኮነን፣ ፍሉይ ጂኦሎጂካዊ ቅርጽታት ድማ የድልየካ።
ደሓር ከኣ ኣሎ።ሃይድሮጅን ምኽዛን።፣ እዚ ኸኣ ፍሉይ ክመስል ይኽእል እዩ ግን ከኣ ምናልባት ንነዊሕ እዋን ናይ ብሓቂ ዓቢ ጸዓት ምኽዛን እቲ ዝበለጸ ግብራዊ መፍትሒ እዩ። እቲ ኣምር እኹል ቅኑዕ እዩ: ልዕሊ ዓቐን ተሓዳሲ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ብምጥቃም ብኤሌክትሮላይሲስ ኣቢልካ ማይ ናብ ሃይድሮጅንን ኦክስጅንን ምምቃል። ነቲ ሃይድሮጅን ኣቐምጦ፣ ድሕሪኡ ወይ ኣብ መመንጨዊ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ኣቃጽሎ ወይ ድማ መሊስካ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ምስ ዘድልየካ ብዋህዮታት ነዳዲ ኣካይዶ።
ስለምንታይ ኣብዚ ዕላላት ሃይድሮጅን ብቐጻሊ ይመጽእ
እቲ ብዛዕባ ምኽዛን ሃይድሮጅን ፍሉይ ዝገብሮ ነገር ብቕዓት ኣይኮነን-ብሓቂ ምስ ባትሪታት ክነጻጸር ከሎ ቁሩብ ውጽኢታዊ ኣይኮነን፣ ምናልባት 60-70% ናይቲ ጸዓት ኣብ ምምላስን ምምላስን ይስእን። ብቕዓት ግን ኩሉ ኣይኮነን። ንዓቢ ደረጃ ምኽዛን ጸዓት ዘገድስ ዋጋ ንሓደ ኣሃዱ ናይ ምኽዛን ዓቕሚ እዩ፣ ኣብዚ ድማ እዩ ኣብ በዓትታት ጨው ዝርከብ ሃይድሮጅን ኣገዳሲ ዝኸውን።
ጨው ዝበዝሖ በዓትታት ነዚ ዕላማ እዚ ዜደንቕ እዩ። ፍታሕ-ክዓድኖም ትኽእል ኢኻ (ብመሰረቱ ነቲ ጨው ብማይ ምፍሳስ)፣ ብተፈጥሮኦም ድማ ዝተዓሸጉን ርጉኣትን እዮም። ካብኡ ዝዓቢ ድማ ዓበይቲ እዮም። ሓደ በዓቲ እኹል ሃይድሮጅን ብምኽዛን ንጊጋዋት-ሰዓታት ሓይሊ ኤሌክትሪክ ንምፍራይ ይኽእል። ከምኡ’ውን ከም በዓል ብሪጣንያ ዝኣመሰሉ ቦታታት-ምስ ብዙሓት ካልኦት ሃገራት-ኣብ ትሕቲ መሬት ነቲ ንዛረበሉ ዘለና ዓቢ ናይ ምኽዛን ዓቕሚ ከአንግድ ዝኽእል ርኡይ ዕቑር ጨው ኣለዎም።
እቲ ቁጠባ እውን ብዝተፈለየ መንገዲ እዩ ዝሰርሕ። ምስ ባትሪታት፡ ወጻኢታትካ ብግምት ብመስመራዊ መንገዲ ምስ ዓቕሚ-ዕጽፊ መኽዘን ይዓቢ፡ ብዕጽፊ ዋጋ። ኣብ በዓትታት ጨው ሃይድሮጅን ምስ ዝህሉ፡ እቲ ክቡር ክፋል፡ ናብ ኤሌክትሪክ ንምምላስ ዝሕግዝ መሳርሒታት ኤሌክትሮላይሲስን ነዳዲ ዋህዮታትን (ወይ መመንጨዊ ሓይሊ ኤሌክትሪክ) እዩ። እቲ መኽዘን ባዕሉ? ብተዛማዲ ንሓደ ኣሃዱ ርካሽ ሓንሳብ ነቲ በዓቲ ምስ ፈሓርካዮ። እዚ ድማ ቅድሚ ምድላዩካ ንኣዋርሕ ኮፍ ክብል ዝኽእል ብዙሕ ጸዓት ንምኽዛን ፍሉይ ይገብሮ።
ዝኾነ ሰብ ክዛረበሉ ዘይፈቱ ናይ ግዜ ጸገም
ኣብዚ እዩ ፖሊሲ ህርፋናት ናብ ኣካላዊ ክውንነት ዝወድቕ: ነዚ ትሕተ ቅርጺ ምህናጽ ግዜ ይወስድ። ብዙሕ ግዜ። መፍትሒ ዕደና ጨው በዓቲ ኣብ ሰሙን ዕረፍቲ እትገብሮ ነገር ኣይኮነን። ንሓንቲ በዓቲ ዓመታት ኢና ንዛረብ ዘለና፡ ብዙሓት ድማ የድልዩኻ። እቲ ናይ ሃይድሮጅን ኤሌክትሮላይሲስ መሳለጥያታት፣ እቲ ሻምብቆታት፣ እቲ ናይ ሓይሊ ምፍራይ መሳርሒታት-እዚ ኩሉ ገንዘብ ጥራሕ ዘይኮነስ ዝተናውሐ ናይ ህንፀት ግዜ ገደብ ዝሓትት እዩ።
ዓባይ ብሪጣንያ (ወይ ዝኾነት ሃገር) ኣብ ዘድልዮም እዋን ድሉው ክኸውን ዓቢ መኽዘን ጸዓት ብዕቱብ እንተደልያ፡ ህንጸት ሕጂ ብውሑድ ይብዛሕ ክጅመር ኣለዎ። ድሕሪ ካልእ ዙርያ መጽናዕቲ ተግባራዊነት ድሕሪ ሓሙሽተ ዓመት ዘይኮነስ ሕጂ። ኣብ መንጎ "ምናልባት ብዛዕባ እዚ ክንሓስብ ይግባእ"ን "እዚ ስርሒታዊ ኣዝዩ የድልየና ኣሎ"ን ዘሎ ክፍተት ካብቲ ሰባት ዝግንዘብዎ ብዝቐልጠፈ ይዕጾ።
ብሓቂ ግን ነቲ ጠለብ ክሕዞ ይኽእል ድዩ?
ናብቲ መበቆላዊ ሕቶ ክንምለስ፡ ዓበይቲ ስርዓታት መኽዘን ጸዓት ብክልሰ-ሓሳብ ጠለብ ክሕዙ ይኽእሉ እዮም፡ እንተኾነ ግን ብእዋኑ እኹል ካብኦም ምስ ሃነጽናዮን ዝተፈላለዩ ቴክኖሎጂታት ብግቡእ ምስ እንሓዋውሶምን ጥራይ እዩ። ባትሪታት ንሰዓት-ካብ-ሰዓት ሚዛን ክትገብር ምደለኻ፣ ምናልባት ገለ ፓምፕ ዝግበረሉ ሃይድሮ ኣብ ዘለዎ ቦታ፣ ከምኡ’ውን ነቶም ዝተናውሑ እዋናት ትሑት ተሓዳሲ ሓይሊ ዝፈጥሩሉ ሰፊሕ መኽዘን ሃይድሮጅን ምደለኻ።
እቲ ሓቀኛ ደረት ቴክኖሎጂ ኣይኮነን-ሓይሊ ድሌትን ወፍርን እዩ። እቶም ዘድልዩና ስርዓታት ብቴክኒካዊ መዳይ ተግባራዊ ዝኾኑ እዮም ግን ንብዙሓት ሰባት ርጡብ ኮይኑ ዝስምዖም ረብሓታት ሕጂ ቃል ኪዳንን ወጻኢታትን ይሓትት። ትሕተ ቅርጺ ሃይድሮጅን ከምቲ ሓድሽ ሶላር ፋርም ዝገብሮ መሳጢ ጋዜጣዊ መግለጺታት ኣይገብርን እዩ፡ ዋላ እኳ ልክዕ ከምኡ ወሳኒ እንተኾነ።
መብዛሕትኡ ግዜ ስራሕ ኣልቦ ኮፍ ክብል ዝኽእል ዓቕሚ መኽዘን ንምህናጽ ዘተባብዕ ኣገባባት ዕዳጋ ብኸመይ ትፈጥር ዝብል ሕቶታት እውን ኣሎ። ባህላዊ ዕዳጋታት ሓይሊ ኤሌክትሪክ ነዚ ዓይነት ናይ ተዓጻጻፍነት ጠለብ ኣይተዳለዉን። ሓደ ሰብ ንህንጸትን ንምሕላውን ዓቢ ዕቑር መኽዘን ክኸፍል ኣለዎ፡ ዋላ ኣብ ዓመታት ቅዲ ኩነታት ኣየር ምቹእ ኣብ ዝኾነሉን ብተጸጊምካ ዘይትጥቀመሉን።
እንታይ ክኸውን ኣለዎ።
ናብ ተሓዳሲ ጸዓት ኣብ እንሰጋገረሉ እዋን፡ ዓቢ መኽዘን ጸዓት ጠለብ ብሓቂ ንኽሕዞ፡ ሓያሎ ነገራት ክስለፉ ኣለዎም። ናይ ወፍሪ ማዕቀፋት ዋጋ ናይቲ ሳሕቲ ኣብ ጥቕሚ ዝውዕል ግን ከኣ ኣዝዩ ኣገዳሲ-ከምቲ ፈጺምካ ክትሓትት ተስፋ እትገብር መድሕን ዝኣመሰለ መኽዘን ከለልዩ ኣለዎም። ፍቓድ ውጥንን ከባብያዊ ገምጋማትን ግቡእ ክትትል ከይሰዋእካ ብዝቐልጠፈ ምንቅስቓስ የድሊ። ከምኡ'ውን ብቕንዕና ህዝቢ "መጻኢ ጽሩይ ጸዓት" ብዙሕ ትሕተ-ቅርጺ ዘጠቓልል ምዃኑ ክርዳእ ኣለዎ፡ እዚ ድማ ጽባቐ ዘይብሉ ግን ከኣ ፍጹም ኣድላዪ እዩ።
እቲ ኣማራጺ ሰሓቢ ኣይኮነን። እኹል ዓቢ መኽዘን ጸዓት እንተዘይሃልዩካ፡ ምትሕብባር ቅሪተ-ኣካላት ነዳዲ ይተርፈካ፡ እዚ ድማ ነቲ ዕላማ ይስዕሮ፡ ወይ ድማ ተሓዳሲ ሓይሊ ጠለብ ከማልእ ኣብ ዘይክእለሉ እዋን በብእዋኑ ምጥፋእ ጸዓት ምቕባል፡ እዚ ድማ ዝኾነ ሰብ ኣይደልዮን። ወይ ድማ ብብዝሒ ተሓዳሲ ዓቕሚ ልዕሊ ዓቐን ትሃንጾ ክሳብ ሳሕቲ ሕጽረት ዘጋጥመካ-ግን ብቑጠባ ብኽነትን መሬት-ጽዑቕን እዩ።
ምኽዛን ኣብ ፖሊሲ ጸዓት እቲ ዝያዳ ጾታዊ ኣርእስቲ ኣይኮነን፡ እንተኾነ ግን እቲ ኣዝዩ ኣገዳሲ ኣርእስቲ እኹል ኣቓልቦ ዘይንህቦ ክኸውን ይኽእል እዩ። ዓቢ መኽዘን ጸዓት ጠለብ ክሕዝ ይኽእል ድዩ ኣይክእልን ኣብ ቴክኒካዊ ዓቕሚ ዝወሓደ ኮይኑ፡ ቅድሚ ብጭቡጥ ምድላዩና ብዘድሊ ደረጃ ክንሃንጾ ፍቓደኛታት ምዃንና ዝያዳ ይምርኮስ። እቲ መስኮት ድማ ካብቲ መብዛሕትኦም ሰባት ዝግንዘብዎ ንላዕሊ ብቕልጡፍ ይዕጾ ኣሎ።